اندازهگیری مقاومت سیستم ارت از مهمترین اقدامات ایمنی در تاسیسات الکتریکی است که نقش حیاتی در جلوگیری از برقگرفتگی، صاعقهزدگی و آسیب به تجهیزات برقی دارد. در این مقاله به بررسی دقیق و علمی روشهای تست ارت، از روش افت ولتاژ گرفته تا روشهای بدون کوبیدن میخ، میپردازیم.
روشهای استاندارد تست ارت و اندازهگیری مقاومت سیستم زمین
✅ اهمیت تست ارت
در هر تأسیسات صنعتی، تجاری یا مسکونی، وجود یک سیستم ارتینگ مطمئن، پیشنیاز حفاظت از جان افراد و تجهیزات است. تست ارت دورهای میتواند عملکرد صحیح سیستم زمین را تضمین کرده و از خطرات احتمالی جلوگیری نماید.
روشهای اندازهگیری مقاومت ارت
1. روش افت ولتاژ (Fall of Potential)
این روش یکی از دقیقترین و استانداردترین روشهای اندازهگیری مقاومت زمین است و اساس آن بر پایه قانون اهم (V=IR) بنا شده است.
✅ نحوه اجرا:
یک جریان مربعی با فرکانس حدود 100 هرتز از طریق الکترود جریان (C) وارد زمین میشود.
جریان از طریق زمین به الکترود ارت برگشته و افت ولتاژ از طریق الکترود پتانسیل (P) اندازهگیری میشود.
مقاومت ارت = افت ولتاژ / جریان عبوری
⚠️ نکته مهم:
محل قرارگیری الکترودهای C و P نقش کلیدی دارد.
برای ارت ساده، الکترود جریان در فاصله 30–50 متری و الکترود ولتاژ در فاصله میانی (C/2) قرار داده میشود.
اگر سه مقدار اندازهگیری شده اختلاف کمتر از ۵٪ داشته باشند، میانگین آنها مقدار نهایی است.
2. روش ۶۲٪ (62% Rule)
این روش، بر اساس قرارگیری الکترود ولتاژ در فاصله 62٪ بین الکترود جریان و سیستم ارت است و در استانداردهای بینالمللی (IEEE, BS) نیز توصیه شده است.
✔️ مزایا:
دقت بسیار بالا
قابل استفاده در شبکههای ارت گسترده با فواصل زیاد
مناسب برای پستها و پروژههای صنعتی
در صورت امکان ترسیم منحنی R بر حسب موقعیت P و مشاهده ثبات در اطراف نقطه 62٪، عدد بهدستآمده معتبر خواهد بود. در غیر این صورت، باید فاصله الکترودها افزایش یابد.
3. روش دو الکترودی (ارت مرده)
این روش در شرایطی استفاده میشود که امکان کوبیدن میله تست وجود ندارد (مانند فضای محدود یا محیطهای شهری).
✅ نحوه اجرا:
یک سر دستگاه به چاه ارت و سر دیگر به سیم نول یا سازه فلزی مدفون مانند لولهکشی متصل میشود.
تست در حالت دو پین انجام شده و مقاومت تقریبی به دست میآید.
⚠️ این روش دقت روش سهپین را ندارد اما در موارد اضطراری کاربردی و سریع است.
روشهای استاندارد تست ارت و اندازهگیری مقاومت سیستم زمین
4. روش بدون کوبیدن میله (Stakeless Measurement)
در این روش نیازی به کوبیدن میله نیست و از دستگاه خاص با دو کلمپ استفاده میشود.
✔️ ویژگیها:
بسیار سریع، دقیق و بدون نیاز به حفاری یا سیمکشی
مناسب برای سیستمهایی با چند چاه ارت یا شبکه ارت متصل
🔧 عملکرد:
یک کلمپ جریان را القا کرده و دیگری جریان عبوری را اندازه میگیرد.
نسبت ولتاژ به جریان، مقاومت ارت را نشان میدهد.
توجه: دستگاههای Stakeless قیمت بالایی دارند و انبرهای آنها تقریباً معادل یک دستگاه کامل سهپین هزینه دارند.
🛑 نکات مهم برای دقت بیشتر تست ارت
میلههای تست بیش از ۲۰ سانتیمتر در زمین کوبیده نشوند.
ریختن آب در پای میلهها قبل از تست باعث افزایش دقت میشود.
در شبکههای گسترده، دسترسی به قسمت تخت منحنی R-P الزامی است.
تست سالانه توسط کارشناسان صلاحیتدار (مرکز تحقیقات کار یا مراجع معتبر) انجام شود.
جمعبندی
تست و اندازهگیری مقاومت سیستم زمین، نهتنها بخشی از الزامات ایمنی برق است، بلکه ضامن پایداری و سلامت شبکههای الکتریکی میباشد. انتخاب روش مناسب، دقت بالا و اجرای صحیح تست ارت، باید با توجه به نوع شبکه ارت، شرایط محیطی و استانداردهای بینالمللی صورت گیرد.
